Ο κήπος των αισθήσεων του Καζαντζάκη

Share

Όπως η Ασκητική είναι ύμνος στην ελευθερία του ανθρώπου, έτσι και ο Βραχόκηπος είναι ένα ταξίδι στον αγώνα του ανθρώπου για ελευθερία

Ο «Βραχόκηπος», που δίνεται αυτή την Κυριακή με τον «ΠΟΛΙΤΗ», είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που προσπαθεί να σώσει την ψυχή του, έχοντας, ωστόσο, έντονη την επίγνωση ότι άλλοι γύρω του μάχονται για την ίδια τους τη ζωή και τον καλούν να ενωθεί μαζί τους. Ίσως κανένα άλλο έργο τού Νίκου Καζαντζάκη δεν πλησιάζει τόσο στο να μας δώσει ολόκληρο το μέτρο τού πνευματικού αγώνα του, όσο αυτό το μυθιστόρημα, που γράφτηκε στο ζενίθ της βίαιης σύγκρουσης μεταξύ Ιαπωνίας και Κίνας.

Η πλοκή

Ο αφηγητής, μια ευρωπαϊκή ψυχή που ζει μέσα στον εγωισμό και την υποκρισία, πηγαίνει στην Ιαπωνία και την Κίνα και έρχεται σε επαφή με τον πολιτισμό και την πνευματικότητα της Άπω Ανατολής. Ενώ ταξιδεύει προς την Κίνα, συναντά στο πλοίο τη Γιοσίρο-Σαν, μια νεαρή χειραφετημένη Γιαπωνέζα, και περνά μαζί της μια ερωτική νύχτα. Την κοπέλα είχε αγαπήσει άλλοτε με πάθος ο Λι-Τεχ, παλαιός συμφοιτητής του αφηγητή στην Οξφόρδη, αλλά την εγκατέλειψε για να επιστρέψει στην Κίνα και να στρατευτεί στην κοινωνική επανάσταση. Ανάλογη δοκιμασία περιμένει και τον αφηγητή. Όταν φτάνει στην Κίνα, φιλοξενείται στο σπίτι του Λι-Τεχ και ερωτεύεται την αδερφή του, τη Σιού-Λαν. Παρ’ όλο που εκείνη ανταποκρίνεται στα αισθήματά του, ο έρωτάς τους παραμένει ανεκπλήρωτος. Ο αφηγητής την αρνείται για να αφοσιωθεί στην πνευματική του άσκηση, η Σιού-Λαν αφιερώνει τη ζωή της στην επανάσταση και η Γιοσίρο-Σαν καταδικάζεται σε θάνατο από τον Λι-Τεχ με την κατηγορία της κατασκοπείας. Στο τέλος, ο αφηγητής βρίσκεται στον βραχόκηπο ενός παλιού μοναστηριού· είναι ένας κήπος γυμνός, χωρίς δέντρα, λουλούδια και νερά, μόνο με βράχους που συμβολίζουν μια ψυχή ελεύθερη από ελπίδες και ψευδαισθήσεις.

Τι έγραψε ο μεταφραστής

Ο Παντελής Πρεβελάκης ήταν αυτός που μετέφρασε το βιβλίο στα ελληνικά. Τι γράφει στον πρόλογό του για το βιβλίο; «Όταν ο Καζαντζάκης έκανε το πρώτο του ταξίδι στην Άπω Ανατολή το 1936, συγκινήθηκε βαθιά από τον γαλήνιο και αφοσιωμένο ηρωισμό των δύο ανταγωνιστικών φυλών: των Κινέζων, που ξεσηκώνονταν απελπισμένα ενάντια στους εχθρούς και στους δικούς τους αφέντες, και των Ιαπώνων, που αφιερώνονταν σε μιαν ανένδοτη και πολεμόχαρη λατρεία.» Ο Καζαντζάκης, που πάντα ενδιαφερόταν για την προσπάθεια του ανθρώπου να διαγάγει έναν ηρωικό βίο, κεντρίσθηκε από τις ομοιότητες που βρήκε μεταξύ τής ανατολικής σκέψης και της δικής του φιλοσοφίας, και επέστρεψε στην Ευρώπη για να διοχετεύσει όλες του τις εμπειρίες και τις παρατηρήσεις σ’ αυτό το λυρικό και παθιασμένο μυθιστόρημα. «Η δράση τού ‘Βραχόκηπου’ εξελίσσεται σε δύο επίπεδα εμπειρίας: Πρώτα, είναι η ιστορία τού Ευρωπαίου ταξιδιώτη που ερωτεύεται την κόρη ενός Κινέζου μανδαρίνου και εμπλέκεται στους κινδύνους τής επαναστατικής δράσης και του ωμού πολέμου. Όμως, ‘Ο Βραχόκηπος’ είναι κάτι παραπάνω από ένα μυθιστόρημα έρωτα, ίντριγκας και ανδρείας».

«Πεμπτουσία ταξιδιού»

Σε ανάλυσή του ο Θωμάς Καραγκιοζόπουλος θεωρεί το βιβλίο αυτό την πεμπτουσία από το ταξίδι του στην Άπω Ανατολή. «Είναι ένα βιβλίο απαραίτητο για να γνωρίσει κανείς τη σκέψη και τη βαθιά ηδονική ζωτικότητα του Νίκου Καζαντζάκη. Ο ‘Βραχόκηπος’ βρίσκεται κοντά στην Ασκητική. Όπως η Ασκητική, την οποία θεωρώ ύμνο στην ελευθερία του ανθρώπου, έτσι και ο ‘Βραχόκηπος’ είναι ένα ταξίδι στον αγώνα του ανθρώπου για ελευθερία. Ο Καζαντζάκης επέλεξε να ενσωματώσει στα καίρια σημεία του έργου κομμάτια της Ασκητικής, συνδέοντας τα βιώματα στη μακρινή Ιαπωνία με την εσωτερική του πνευματική ζύμωση.

TRIVIA

  • Γράφεται στα γαλλικά το 1936 στην Αίγινα. Το είχε παραγγείλει ο εκδότης Grethlein της Λειψίας, αλλά δεν κατάφερε να το εκδώσει εξαιτίας του ναζιστικού καθεστώτος
  • Κυκλοφορεί για πρώτη φορά μεταφρασμένο στα ολλανδικά. Το γαλλικό κείμενο εκδίδεται αργότερα, το 1959.
  • Η ελληνική έκδοση περιλαμβάνει, εκτός από το κείμενο του μυθιστορήματος, πρόλογο και σημείωμα του Παντελή Πρεβελάκη, ο οποίος το μετέφρασε στα ελληνικά.

Αποσπάσματα από το βιβλίο

»Συλλογίζουμαι αυτή την κηπουρική, μήπως είναι καλή για τους μέσα μας κήπους… Αγάπη, σταθερότητα, υπομονή· να κάμεις την καρδιά σου έναν κήπο· να του δώσεις το μοναδικό νόημα που μπορεί να μεταρσιώνει την ψυχή. Να τη μεταρσιώνει και να την πηγαίνει άτρομα στο θάνατο…
» Συλλογίζουμαι την ψυχή μου… Όλη μου η ζωή στάθηκε ένας απελπισμένος αγώνας με τις δυνάμεις του σκότους, και, κυρίως, με τις δυνάμεις του φωτός που καθένας μας φέρει μέσα του. Πασκίζω ξεθεωμένος να ξανακαταχτήσω, κάθε στιγμή, αυτό που κατάχτησα σ’ όλη μου τη ζωή: αυτή τη μικροσκοπική παλαίστρα της λευτεριάς, αυτή την τρεμουλιαστή σπίθα του νου, αυτή την ανυπόταχτη, αιματηρή, εφήμερη φλόγα της καρδίας μου.
» Α, να μπορούσα να φτάσω στην κορφή της προσπάθειας -τη γαλήνη- και να εξακολουθήσω εκεί πάνω τον αγώνα, χωρίς μορφασμούς, χωρίς ο ίδρωτας να παχνίζει το σώμα μου!» […]
» Το τραγικό συναίστημα της ευτύνης, ιδού το μεγάλο γιαπωνέζικο δίδαγμα.
» Δεν είμαι μονάχος. Δεν είμαι αυτό το εφήμερο και άθλιο πλάσμα που περιφρονώ· είμαι ένα μεγάλο αιώνιο πράμα — η ράτσα μου. Κι έχω χρέος να κρατήσω πάντα την καρδιά μου ατάραχη, άτρομη και άψογη, αντάξια γι αυτό το αιώνιο πράμα.
» Η Ιαπωνία μού έμαθε πως ο κίντυνος και ο θάνατος μπορούν να γίνουν ένα σφοδρό κι αποτελεσματικό διεγερτικό για τη δράση· και πως μπορείς να στήνεις το τσαντήρι σου, δίχως τρόμο, πάνω σ’ ένα ηφαίστειο.»

Share