Ο Καζαντζάκης επιστρέφει 45 χρόνια μετά στο… τυπογραφικό του σπίτι

Share

Το κτήριο του «Πολίτη» και ο Καζαντζάκης

Οι πρώτες εκδόσεις βιβλίων του Καζαντζάκη το 1976-77 (πριν την ίδρυση του εκδοτικού οίκου στην Αθήνα) έγιναν πάνω στην πράσινη γραμμή, στο τυπογραφείο Ζαβαλλή στη Λευκωσία, στα οποία στεγάζεται πλέον η εφημερίδα «Πολίτης»

ΓΡΑΦΕΙ: ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΤΑΥΡΟΥ

Όταν ο «Πολίτης» σε συνεργασία με το Πολιτιστικό Ίδρυμα Νεοκλέους αποφάσισαν να δώσουν στο κοινό τα βιβλία του Καζαντζάκη δεν ήξεραν πραγματικά πόσο… καρμική είναι τελικά η σχέση του συγγραφέα με την εφημερίδα «Πολίτης»! Η εφημερίδα στεγάζεται στα τυπογραφεία Ζαβαλλή, τα οποία είχαν εκδώσει για πρώτη φορά βιβλία του συγγραφέα, όταν δόθηκαν πλέον τα δικαιώματα στη σύζυγό του Ελένη. Και μάλιστα είχαν τυπωθεί προτού γίνει ο εκδοτικός οίκος Καζαντζάκης στην Ελλάδα. Καρμικό και… κυπριακή υπόθεση είναι όπως φαίνεται και η εκτύπωση των βιβλίων του Καζαντζάκη, αφού το τυπογραφείο «Γεωργαλλίδης» που τυπώνει πλέον την έκδοση που έχει ο αναγνώστης του «Π» στα χέρια του κάθε Κυριακή ανήκει σε τρίτη γενιά Κυπρίων, κάτι που ανακαλύψαμε στην πορεία φυσικά προτού παρθεί η απόφαση της εφημερίδας να δοθούν στο κοινό τα βιβλία!

Η σχέση με την Κύπρο

Η σχέση του Νίκου Καζαντζάκη με την Κύπρο δεν περιορίζεται στη μία και μοναδική του επίσκεψη. Γι’ αυτήν την επίσκεψη και τις εντυπώσεις του μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο που κυκλοφορεί αύριο μαζί με την εφημερίδα «Πολίτης», που είναι το πρώτο της σειράς «Ταξιδεύοντας» όπου συμπεριλαμβάνονται μαζί με τα ταξίδια του στην Κύπρο και τα ταξίδια του σε Ιταλία, Αίγυπτο, Σινά, Ιερουσαλήμ και Μοριά. Αύριο, στον «Πολίτη», στο ένθετο «Παράθυρο», η κ. Αφροδίτη Αθανασοπούλου, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, αναφέρει τη γενικότερη σχέση που είχε ο Νίκος Καζαντζάκης με την Κύπρο και τι τελικά τον συνδέει με το νησί, αφού η δεύτερη σύζυγός του Ελένη είχε στενότερη σχέση με το νησί της Αφροδίτης.

Ο Πάτροκλος και η Ελένη

Τα εξηγεί καλύτερα η κ. Αθανασοπούλου (απόσπασμα από τη συνέντευξη που θα δημοσιευθεί αύριο): «Οφείλω να ομολογήσω ότι πιο στενή (και διαρκής) φαίνεται η σχέση της γυναίκας του Ελένης Σαμίου με την Κύπρο, η οποία ερωτεύτηκε το νησί όταν το πρωτοεπισκέφτηκε το 1926 μαζί με τον αγαπημένο της, τον Καζαντζάκη. Έκτοτε η Κύπρος και οι τύχες της θα αποτελέσουν μόνιμη μέριμνα για την Ελένη, γεγονός που θα κορυφωθεί την περίοδο των δικοινοτικών ταραχών στο νησί, στις αρχές της δεκαετίας του ’60, και στα γεγονότα της εισβολής του 1974. Η γνωριμία της με τον Πάτροκλο Σταύρου, υφυπουργό παρά τω Προέδρω της Κυπριακής Δημοκρατίας (τον Μακάριο δηλαδή), θα οδηγήσει, όπως ξέρουμε, στο να τον υιοθετήσει και να του παραχωρήσει τα πνευματικά δικαιώματα του καζαντζακικού έργου (μέσω των ‘Εκδόσεων Καζαντζάκη’). Είναι δε χαρακτηριστικό ότι οι πρώτες εκδόσεις βιβλίων του Καζαντζάκη το 1976-77 (πριν την ίδρυση του εκδοτικού οίκου στην Αθήνα) έγιναν δίπλα στην πράσινη γραμμή, στο τυπογραφείο Ζαβαλλή στη Λευκωσία: ‘ήταν συμπαράσταση της Ελένης στη σκληρή δοκιμασία της Ελληνίδος νήσου από τη βάρβαρη τουρκική εισβολή’», γράφει ο Πάτροκλος Σταύρου.

Από τα γραφεία του «Πολίτη»…

Τα τυπογραφεία Ζαβαλλή άρχισαν τη λειτουργία τους το 1944. Σαράντα πέντε χρόνια μετά, το 1989, οικονομικοί λόγοι ανάγκασαν τους ιδιοκτήτες τους, τα παιδιά των αδελφών Αχιλλέα και Νίκου Ζαβαλλή, ιδρυτών της επιχείρησης, να αναστείλουν τις εργασίες της. Στο μεσοδιάστημα αυτό, ο χώρος όπου εκδίδονταν επί χρόνια, με το μολύβι, τα στοιχεία, τις αράδες και τις λινοτυπικές μηχανές, εφημερίδες του τόπου παρέμενε κλειστός. Οι παλιές τυπογραφικές μηχανές αραδιασμένες κι αραχνιασμένες κάπου στο υπόγειο -εκεί που άλλοτε βρίσκονταν τόνοι χάρτου για τις ανάγκες του τυπογραφείου και εκεί που «γεννήθηκαν» φυσιογνωμίες μεγάλων δημοσιογράφων- παρέμεναν σκονισμένες μέχρι να βρεθεί εκείνος που θα τις αναδείξει. Αρκετές από αυτές τις τυπογραφικές μηχανές περιήλθαν σταδιακά στην ιδιοκτησία του Δημοσίου και αποτέλεσαν υλικό για τη δημιουργία του Μουσείου Τύπου που στεγάζεται σήμερα στη Δημοσιογραφική Εστία. Πέντε λοιπόν χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση, το 1999, η εφημερίδα «Πολίτης» έκανε τη συνειδητή επιλογή: Να στεγασθεί στον ίδιο χώρο όπου για μισό αιώνα γραφόταν μέσα από άλλες εφημερίδες η ιστορία της Κύπρου. Και συνεπώς και η ευθύνη όσων εργαζόμαστε σε αυτή την εφημερίδα γίνεται ακόμα μεγαλύτερη όταν ακουμπάς τις συντηρημένες πλέον τυπογραφικές μηχανές, που βρήκαν τη θέση τους στο ισόγειο του κτηρίου, όταν συνυπάρχεις με τα κιβώτια όπου βρίσκονται τα σκονισμένα μεταλλικά στοιχεία που δημιουργούσαν τις αράδες στο χαρτί που κρατούσαν την άλλη μέρα στα χέρια τους οι αναγνώστες, όταν αναπνέεις τον ίδιο αέρα με παλιούς τυπογράφους και δημοσιογράφους εκ των οποίων αρκετοί δεν βρίσκονται πια στη ζωή. Σε ρεπορτάζ της για τη μετακόμιση του «Π» από την Έγκωμη στα ιστορικά τυπογραφεία, η συνάδελφος Μιράντα Λυσάνδρου είχε μιλήσει με τον πρώην πρόεδρο της Ένωσης Συντακτών, ο οποίος είχε εργαστεί στα τυπογραφεία Ζαβαλλή: «Εδώ εκδιδόταν ο ‘Νέος Δημοκράτης’. Καθόμουν σε μια γωνίτσα, δίπλα στον φωταγωγό, όπου το μολύβι έλιωνε στο καζάνι κι έπεφτε στα ψηφία, για να στοιχειοθετηθεί το μονόστηλο στο τυπογραφικό χαρτί», ανέφερε. Τα τυπογραφεία είχαν τυπώσει αρκετές εκδόσεις του Νίκου Καζαντζάκη μέχρι που επέστρεψε στην Αθήνα η Ελένη και έτσι δημιουργήθηκαν οι εκδόσεις Καζαντζάκης, όπου πλέον ανέλαβαν και την εκτύπωση των βιβλίων.

Πάλι σε Κύπριους

Τις Κυριακές ο «Πολίτης» δίνει τα βιβλία του Νίκου Καζαντζάκη. Μια μεγάλη προσφορά, η οποία θα κρατήσει συνολικά 44 εβδομάδες, κατά τη διάρκεια των οποίων θα δοθούν 30 τίτλοι βιβλίων του μεγάλου συγγραφέα. Ο Νίκος Καζαντζάκης συνεχίζει να έχει… τυπογραφική σχέση με την Κύπρο, αφού τα βιβλία τυπώνονται στην Ελλάδα στα τυπογραφεία Γεωργαλλίδη. Το τυπογραφείο Γεωργαλλίδη ιδρύθηκε το 1928 στην Αθήνα από τον Κύπριο Γεωργαλλίδη Τρύφωνα του Επαμεινώνδα, ο οποίος είχε γεννηθεί το 1901 στην Αγία Φύλαξη Λεμεσού και έφυγε για την Ελλάδα το 1920 σε ηλικία 19 ετών. Εργάστηκε στην αρχή ως πλανόδιος έμπορος ειδών χαρτοπωλείου και, στη συνέχεια, αποφάσισε να δημιουργήσει το δικό του τυπογραφείο στην οδό Μητροπόλεως 40, στο κέντρο της Αθήνας. Οι δύο γιοι του, Λέλος και Δήμος, πήραν επάξια τη σκυτάλη και προχώρησαν μαζί αυξάνοντας συνεχώς τη δυναμική της εταιρείας. Με πραγματική αγάπη για την τέχνη της τυπογραφίας και της βιβλιοδεσίας ήταν από τους πρώτους που εισήγαγαν τα καλλιγραφικά τυπογραφικά στοιχεία στην Ελλάδα. Σήμερα, τα παιδιά του Δήμου, ο Τρύφωνας και η Κατερίνα, συνεχίζουν να αναπτύσσουν την οικογενειακή αυτή επιχείρηση, οδηγώντας την προς τα εκατοστά της γενέθλια που σιγά-σιγά πλησιάζουν.


Share