Η σχέση και η αγάπη του Νίκου Καζαντζάκη για την Κύπρο

Share

Ο Νίκος Καζαντζάκης συνδέθηκε και με την Κύπρο, την οποία και επισκέφθηκε το 1926.

Πολύ πριν επισκεφθεί την Κύπρο, είχε προσπαθήσει να γράψει για τα σχολεία του τόπου μας. Όπως προκύπτει από μια επιστολή του ημερομηνίας 27 Ιουνίου 1912 (δημοσιεύθηκε στο βιβλίο της Ελένης Καζαντζάκη «Νῖκος Καζαντζάκης, ὁ Ἀσυμβίβαστος»), ο συγγραφέας διαπραγματευόταν με παράγοντες της Κύπρου, προκειμένου να έγραφε ένα βιβλίο για τα δημοτικά σχολεία του νησιού (την ίδια εποχή είχε γράψει σχολικά βιβλία για τα ελληνικά δημοτικά σχολεία της Κωνσταντινουπόλεως, κατά παραγγελία του οικουμενικού πατριαρχείου). Δυστυχώς, για άγνωστους λόγους, οι αναφερόμενες από τον ίδιο διαπραγματεύσεις του με τους Κυπρίους δεν προχώρησαν

(Βλέπε Βίντεο Ψηφιακός Ηρόδοτος Αρχείου ΡΙΚ).

H επίσκεψη
Το 1926 ο Νίκος Καζαντζάκης επισκέφτηκε την Κύπρο, όπου παρέμεινε για ένα σχετικά σύντομο διάστημα, κατά το οποίο όμως περιόδευσε το νησί. Τις σύντομες, αλλά ενθουσιώδεις και μεστές εντυπώσεις του από την επίσκεψη αυτή, περιέλαβε σ’ ένα από τα ταξιδιωτικά του βιβλία, που φέρει τίτλο Ταξιδεύοντας: Ιταλία – Αίγυπτος – Σινά – Ιερουσαλήμ – Κύπρος – Ο Μοριάς. Κατά την εποχή αυτή γνωρίστηκε με αρκετούς Κυπρίους. Ένας απ’ αυτούς ήταν ο Ευγένιος Ζήνων. Άλλος ήταν ο Νικόλαος Κλ. Λανίτης, ο οποίος και είχε τότε χαρίσει στον μεγάλο συγγραφέα ένα μικρό αρχαίο πήλινο ειδώλιο της θεάς του νησιού, της Αφροδίτης. Το κυπριακό αυτό ειδώλιο ο Καζαντζάκης το είχε πάντοτε στο γραφείο του (στο κελί του, όπως το αποκαλούσε), σαν πολύτιμο φυλαχτό. Σ’ ένα του γράμμα του τέλους του 1926, έγραφε: …Mέ πολλή συγκίνηση μπῆκα στό κελλί. Ὅλα στή θέση τους: Οἱ Παναγίες, τά βιβλία, τό ντιβάνι, ἡ Κυπριώτισσα Ἀφροδίτη…

Ο αγώνας της ΕΟΚΑ
Ο Καζαντζάκης είχε αγαπήσει την Κύπρο από την πρώτη και μοναδική φορά που την επισκέφθηκε, κι από τότε το νησί ήταν αποτυπωμένο στην καρδιά του. Τα αισθήματά του τα εκδήλωσε ιδιαίτερα μετά τη μεθόδευση του αγώνα των Ελλήνων Κυπρίων για απελευθέρωση από τον Αγγλικό Ζυγό. Στον πρόλογο του βιβλίου του Καπετάν Μιχάλης δεν παραλείπει να αναφερθεί και στον αγώνα των Κυπρίων, ταυτίζοντας τα πάθη της Κύπρου μ’ εκείνα της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Κρήτης. Κρήτη και Κύπρο, τις θεωρούσε αδελφές.

Οι αναφορές του
Τον Ιούνιο του 1956, στη Βιέννη όπου του απενεμήθη μια αξιόλογη διεθνής διάκριση, το βραβείο Ειρήνης, ο Καζαντζάκης θυμάται την Κύπρο στην ομιλία του κατά την τελετή της απονομής:
…Στή γιορτή τούτη τῆς Εἰρήνης, τό πρόσωπο τῆς Κύπρου ὀρθώνεται μπροστά μου αἱματοστάλαχτο. Τούτη τή στιγμή οἱ δυνάμεις τοῦ σκότους πολεμοῦν ἐκεῖ πέρα μέ λύσσα τή λευτεριά…
Το ίδιο θυμάται την Κύπρο και συνηγορεί υπέρ των δικαίων της και σε διεθνείς επαφές του, όπως για παράδειγμα το 1957, στο Πεκίνο, κατά τη συνάντησή του με τον ηγέτη της Κίνας Τσου Εν Λάι.

Το άρθρο
Το 1954, όταν η Κύπρος βρισκόταν ήδη στα πρόθυρα της ένοπλης επανάστασης κατά των Άγγλων κατακτητών, ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε ένα άρθρο φλογερό υπέρ του αγώνα του νησιού, που αποτελούσε ταυτόχρονα κι ένα δριμύ κατηγορώ κατά των Βρεττανών. Το άρθρο, με τίτλο «Οἱ Ἄγγελοι τῆς Κύπρου – Ἡ τύχη κι ἡ τιμή μιᾶς αὐτοκρατορίας», πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό των Αθηνών «Νέα Εστία» (τεύχος αρ. 653, 25 Σεπτεμβρίου 1954). Το ίδιο κείμενό του, ο συγγραφέας ενσωμάτωσε και στις εφεξής εκδόσεις του ταξιδιωτικού βιβλίου του «Ταξιδεύοντας – Αγγλία», επειδή πρόσθετε «μια νέα άποψη του συγγραφέα για τη μετακυπριακή Αγγλία» (το ταξιδιωτικό του για την Αγγλία είχε γραφτεί το 1940). Στο κείμενό του αυτό, ο Καζαντζάκης γράφει, μεταξύ άλλων, πως η Κύπρος δέν εἶναι τώρα μιά λεπτομέρεια, ἕνα νησί στήν ἄκρα τῆς Μεσόγειος θάλασσας· – γιά μιά στιγμή γίνεται τό μοιρόγραφτο κέντρο ὅπου παίζεται ἡ ἠθική ἀξία τοῦ σημερινοῦ ἀνθρώπου… Για τον αγγλικό λαό, γράφει ότι περνάει τώρα μιά ἀπό τίς μοιραῖες, ἀποκαλυπτικές δοκιμασίες, ὅπου θά ξεφανερωθεῖ ἡ γνησιότητα ἤ τό κίβδηλο τῆς ἀρετῆς του…
Και καταλήγει, αφού επισημαίνει στους Βρετανούς τον λόγο για τον οποίο βούλιαξαν και χάθηκαν οι μεγάλες αυτοκρατορίες του κόσμου:

… Ὅταν πρίν ἀπό κάμποσα χρόνια γύριζα στήν Κύπρο, μαγεμένος ἀπό τό τόσο ἑλληνικό φῶς της καί τή γλύκα, ἕνας γέρος πρόβαλε ἀπό ἕνα χωριάτικο σπιτάκι, κοντά στή Φαμαγκούστα. Πιάσαμε κουβέντα. Μιλούσε, γιά τί ἄλλο; γιά τήν ἕνωση, καί τά μάτια του σπίθιζαν κι ἄξαφνα ἕνα φαρδύ χαμόγελο περιχύθηκε στό ἡλιοκαμένο του πρόσωπο· ἔβαλε τό χέρι στήν καρδιά του:

  • Κουνήθηκαν τά θεμέλια τῆς Ἀγγλίας, μοῦ ‘πε σιγά, σά νά μοῦ μπιστεύουνταν ἕνα μεγάλο μυστικό, κουνήθηκαν, γιατί κουνήθηκε ἡ καρδιά τοῦ ἀνθρώπου.
    Κουνήθηκε ἡ καρδιά τοῦ ἀνθρώπου, ὤ μεγάλη Αὐτοκρατορία!

Share